دانشگاه فردوسی مشهد پژوهشهای زراعی ایران 2008-1472 12 1 2014 03 21 Evolution of Grain Yield and its Components Relationships in Bread Wheat Genotypes under Full Irrigation and Terminal Water Stress Conditions Using Multivariate Statistical Analysis بررسی روابط بین عملکرد دانه و اجزای آن در ارقام گندم نان تحت شرایط آبیاری کامل و تنش‌رطوبتی آخر فصل با استفاده از روشهای آماری چند متغیره 99 109 36428 10.22067/gsc.v12i1.36646 FA سلیمان محمدی Journal Article To study relationships between effective traits on wheat grain yield, the varieties Zarrin and Alvand, and some promising lines i.e. C-81-4, C-81-10, C-81-14 and C-82-12 were investigated at three sowing dates including 10 October, 1 November and 21 November. The experiment was carried out using strip plot in RCBD with three replications under two different water conditions including full-irrigation and terminal water stress at Miyandoab Agricultural Research Station in 2005-06 and 2006-07 cropping seasons. The results showed that under both full irrigation and terminal water stress conditions, grain yield had positive and significant correlation with days to heading, days to maturity, plant height, number of spikes/m2 and 1000 grain weight. Stepwise regression analysis revealed that 83 percent of yield variation under non-stressed conditions could be determined by days to maturity and number of spikes/m2 (R2 = 83%) whereas these traits explained 87% of yield variation under stress conditions (R2= 87%). Path analysis indicated that number of spikes/m2 and days to maturity had the greatest positive direct and indirect effect on grain yield, under both conditions. The results of factor analysis under non-stressed condition showed that three factors explained 77% of total variation; these factors were called grain yield components, grain characteristics and plant phonology. Under non-stressed condition two factors (that were called grain yield and phenology, and plant morphology) explained 88% of total variation. Cluster analysis through ward method, classified days to maturity and number of spikes/m2 in the same cluster where the grain yield was put under both conditions. It was concluded that under different sowing dates, selection based on days to maturity and number spikes/m2 could indirectly led to higher yield under both normal and water stress conditions. به‌منظور بررسی رابطه صفات مؤثر بر عملکرد دانه گندم، ارقام زرین، الوند و لاین‌های امیدبخش C-81-4، C-81-10، C-81-14 و C-82-12 در تاریخ‌های کاشت 20 مهر، 10 آبان و30 آبان کشت شدند. آزمایش به‌صورت کرت‌های نواری در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو آزمایش جداگانه آبیاری کامل و قطع آبیاری در مرحله سنبله‌دهی در سال‌های 84 تا 86 اجرا گردید. نتایج نشان داد در هر دو شرایط بدون تنش و تنش‌رطوبتی عملکرد دانه با صفات روز تا سنبله‌دهی، روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته، تعداد سنبله در مترمربع، وزن هزار دانه همبستگی مثبت و معنی‌دار داشت. براساس رگرسیون گام به گام صعودی، صفات تعداد سنبله در مترمربع و روز تا رسیدگی در شرایط بدون تنش 83 درصد (83% =R2) و در شرایط تنش 87 درصد (87% =R2) از تغییرات عملکرد دانه را تبیین نمودند. تجزیه علیت با استفاده از صفات مذکور نشان داد، صفت تعداد سنبله در مترمربع و روز تا رسیدگی بیشترین اثر مثبت مستقیم و غیر مستقیم را بر روی عملکرد دانه در هر دو شرایط داشتند. تجزیه به عامل‌ها نشان داد 3 عامل در شرایط بدون تنش رطوبتی77 درصد از تغییرات کل داده‌ها را توجیه نمودند که به‌ترتیب عامل اجزای عملکرد دانه، ویژگی‌های دانه و فنولوژی گیاه نام‌گذاری شدند. در شرایط تنش‌رطوبتی 2 عامل توانستند 88 درصد از تغییرات داده‌ها را توجیه نمایند، به‌ترتیب عامل عملکرد دانه و فصل رشد و عامل مورفولوژیک نام نهاده شدند. در تجزیه خوشه‌ای صفات مشاهده شد در هر دو شرایط ابیاری عملکرد دانه با صفات روز تا رسیدگی و تعداد سنبله در مترمربع در یک خوشه قرار گرفتند. نتیجه گرفته می‌شود در تاریخ‌های کاشت مختلف، گزینش ژنوتیپ‌ها بر اساس صفات روز تا رسیدگی و تعداد سنبله در مترمربع می‌تواند به‌طور غیر مستقیم در هر دو شرایط آبیاری به گزینش ژنوتیپ‌هایی با عملکرد دانه بالا منتج شود. https://jcesc.um.ac.ir/article_36428_7f876c8429a1389bbfbf9c70b0e6e826.pdf