تأثیر مداکس‌تاپ بر عملکرد دانه، کیفیت بذر و ویژگی‌های فیزیولوژیک دو رقم سورگوم علوفه‌ای (Sorghum bicolor (L.) Moench) آزادگرده‌افشان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسن علیشاهی ¹

مجید آقاعلیخانی ¹

فرید گلزردی ²

فواد مرادی ³

¹ گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

² مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

³ پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

10.22067/jcesc.2025.94419.1415

چکیده

تأثیر تنظیم‌کننده رشد مداکس‌تاپ بر عملکرد دانه، کیفیت بذر، عملکرد علوفه و شاخص‌های فیزیولوژیک دو رقم آزادگرده‌افشان سورگوم علوفه‌ای (Sorghum bicolor (L.) Moench) طی آزمایشی به‌صورت فاکتوریل اسپلیت‌پلات در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار طی سال‌های 1402 و 1403 در کرج بررسی شد. عامل‌های آزمایش شامل دُز (صفر، نیم، یک و دو لیتر در هکتار) و زمان محلول‌پاشی مداکس‌تاپ (مراحل 4-3 و 8-6 برگی) در کرت‌های اصلی و ارقام منصور و بهشت در کرت‌های فرعی بودند. با افزایش دُز مصرف مداکس‌تاپ، شاخص سبزینگی برگ، محتوای نشاسته، کربوهیدرات‌ها، قندهای محلول، عملکرد دانه و درصد جوانه‌زنی بذر به‌طور معنی‌داری افزایش پیدا کرد، امّا این تغییرات با کاهش شاخص سطح برگ و عملکرد علوفه همراه بود. محلول‌پاشی در مرحله 3-4 برگی نسبت به مرحله 8-6 برگی، محتوای نشاسته و عملکرد دانه را به‌طور معنی‌داری افزایش و عملکرد علوفه را کاهش داد. دُز دو لیتر در هکتار مداکس‌تاپ، در مرحله 4-3 برگی بالاترین عملکرد دانه را به همراه داشت. رقم منصور از نظر صفات کیفی و عملکرد علوفه برتری معنی‌داری نسبت به رقم بهشت داشت. افزایش محتوای قندهای محلول دانه رقم منصور با کاربرد دو لیتر در هکتار مداکس‌تاپ در سال اول نسبت به شاهد 23.2 درصد و بیشترین عملکرد دانه (4542 کیلوگرم در هکتار) با دُز یک لیتر در هکتار در سال دوم (با افزایش 68.1 درصد نسبت به شاهد) به ‌دست آمد. در مجموع، محلول‌پاشی مداکس‌تاپ با دُز دو لیتر در هکتار برای تولید بذر با کمیت و کیفیت مناسب و دُز یک لیتر در هکتار برای تولید هم‌زمان دانه و علوفه قابل ‌توصیه است.

کلیدواژه‌ها

تنظیم‌کننده رشد گیاهی

درصد جوانه‌زنی

شاخص سطح برگ

قندهای محلول

نشاسته

موضوعات

• گیاهان علوفه ای

---

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0)

مراجع

1. Baghdadi, A., Golzardi, F., & Hashemi, M. (2023). The use of alternative irrigation and cropping systems in forage production may alleviate the water scarcity in semi‐arid regions. Journal of the Science of Food and Agriculture, 103(10), 5050-5060. https://doi.org/10.1002/jsfa.12574
2. Bozek, K. S., Winnicki, T., & Zuk-Golaszewska, K. (2019). The effects of seeding rate, mineral fertilization and a growth regulator on the economic and energy efficiency of durum wheat production. Acta Scientiarum Polonorum Agricultura, 18(3), 133-144.
3. Constantinescu, E., Niţu, R., & Muscalu, A. (2021). Study regarding the behavior of some varieties of wheat, in ecopedological conditions, from the south-west area of Dolj county. Annals of the University of Craiova - Agriculture, Montanology, Cadastre Series, 51(1), 85-96. https://doi.org/10.52846/AAMC.2021.01.11
4. DuBois, M., Gilles, K. A., Hamilton, J. K., Rebers, P. A., & Smith, F. (1956). Colorimetric method for determination of sugars and related substances. Analytical Chemistry, 28(3), 350-356. https://doi.org/10.1021/ac60111a017
5. Duong, M. V., Chung, J. W., Ha, V. G., Moon, H., Yu, J. K., & So, Y. S. (2024). Prohexadione-calcium mitigates the overgrowth of corn seedlings. Agronomy, 14(2), 371. https://doi.org/10.3390/agronomy14020371
6. Gao, H., Ma, H., Khan, A., Xia, J., Hao, X., Wang, F., & Luo, H. (2019). Moderate drip irrigation level with low mepiquat chloride application increases cotton lint yield by improving leaf photosynthetic rate and reproductive organ biomass accumulation in arid region. Agronomy, 9(12), 834. https://doi.org/10.3390/agronomy9120834
7. Ghalkhani, A., Golzardi, F., Khazaei, A., Mahrokh, A., Illés, Á., Bojtor, C., Mousavi, S. M. N., & Széles, A. (2023). Irrigation management strategies to enhance forage yield, feed value, and water-use efficiency of sorghum cultivars. Plants, 12(11), 2154. https://doi.org/10.3390/plants12112154
8. Golada, S. L., Sharma, G. L., & Jain, H. K. (2013). Performance of baby corn (Zea mays) as influenced by spacing, nitrogen fertilization and plant growth regulators under sub humid condition in Rajasthan, India. African Journal of Agricultural Research, 8(12), 1100-1107. https://doi.org/10.5897/AJAR12.1920
9. Han, L. P., Guo, X., Yu, Y., Duan, L., Rao, M. S., & Xie, G. H. (2011). Effect of prohexadione-calcium, maleic hydrazide and glyphosine on lodging rate and sugar content of sweet sorghum. Research on Crops, 12(1), 230-238.
10. Hedge, J. E., & Hofreiter, B. T. (1962). Methods in Carbohydrate Chemistry. R. L. Whistler & J. N. BeMiller (Eds.). New York: Academic Press, 17, 420.
11. Junior, J. F., Souza, C. A., Pinheiro, M. G., Silva, E. R., & da Silva, A. L. P. (2021). Morpho-physiological responses of maize hybrids as a function prohexadione calcium doses applied in the vegetative phase. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 27(1), 167-178.
12. Kamran, M., Ahmad, I., Wang, H., Wu, X., Xu, J., Liu, T., Ding, R., & Han, Q. (2018). Mepiquat chloride application increases lodging resistance of maize by enhancing stem physical strength and lignin biosynthesis. Field Crops Research, 224, 148-159. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2018.05.011
13. Kolev, T., & Todorov, Z. (2023). Testing of retardants on durum wheat. Scientific Papers, Series A, Agronomy, 66(1), 378-383.
14. Liu, M., Feng, N., Zheng, D., & Meng, F. (2025). Comparative study of the mechanisms underlying the effects of prohexadione-calcium and gibberellin on the morphogenesis and carbon metabolism of rice seedlings under NaCl stress. Plants, 14(8), 1240. https://doi.org/10.3390/plants14081240
15. Luo, H., Zhang, Z., Wu, J., Wu, Z., Wen, T., & Tang, F. (2023). Effects of mepiquat chloride and plant population density on leaf photosynthesis and carbohydrate metabolism in upland cotton. Journal of Cotton Research, 6(1), 20. https://doi.org/10.1186/s42397-023-00157-8
16. Miller, G. L. (1959). Use of dinitrosalicylic acid reagent for determination of reducing sugar. Analytical Chemistry, 31(3), 426-428. https://doi.org/10.1021/ac60147a030
17. Mirahki, I., Ardakani, M. R., Golzardi, F., Paknejad, F., Mahrokh, A., & Faraji, S. (2023). Yield, water use efficiency and silage feeding value of sorghum cultivars as affected by planting date and planting method. Gesunde Pflanzen, 75(5), 1963-1973. https://doi.org/10.1007/s10343-022-00822-z
18. Murtza, K., Ishfaq, M., Akbar, N., Hussain, S., Anjum, S. A., Bukhari, N. A., AlGarawi, A. M., & Hatamleh, A. A. (2022). Effect of mepiquat chloride on phenology, yield and quality of cotton as a function of application time using different sowing techniques. Agronomy, 12(5), 1200. https://doi.org/10.3390/agronomy12051200
19. Mykhalska, L. M., Makoveychuk, T. I., & Schwartau, V. V. (2019). Application of fertilizer megafol and retardants of acylcyclohexadione class on winter wheat crops. Plant Physiology and Genetics, 51(6), 541-548. https://doi.org/10.15407/frg2019.06.541
20. Nikolov, P., & Delchev, G. (2021). Photosynthetic activity and productivity of durum wheat (Triticum durum) affected by certain preparations and various terms of sowing. Agricultural Science and Technology, 13(3), 250-254. https://doi.org/10.15547/ast.2021.03.039
21. Ozbay, N., & Metin, R. (2020). Effects of prohexadione-calcium application on vegetative and generative growth of pepper plants. p. 573-585. In: A. K. Tiwari (Eds). Advances in Seed Production and Management. Springer, Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-15-4198-8_28
22. Pourali, S., Aghayari, F., Ardakani, M. R., Paknejad, F., & Golzardi, F. (2023). Benefits from intercropped forage sorghum-red clover under drought stress conditions. Gesunde Pflanzen, 75(5), 1769-1780. https://doi.org/10.1007/s10343-023-00833-4
23. Priyadarshini, M., Santhosh Kumar, G., Nagabhushanam, U., & Pavan Chandra Reddy, K. (2023). Effect of different doses and scheduling time of plant growth regulators and defoliants on growth and yield of cotton (Gossypium hirsutum) under high density planting system. International Journal of Environment and Climate Change, 13(10), 2252-2260. https://doi.org/10.9734/ijecc/2023/v13i102888
24. Rademacher, W. (2015). Plant growth regulators: Backgrounds and uses in plant production. Journal of Plant Growth Regulation, 34, 845-872. https://doi.org/10.1007/s00344-015-9541-6
25. Shallal, I. M., Aboud, N. M., & Hamdan, M. I. (2020). Sorghum genotypic responses to some growth retardants. International Journal of Agricultural & Statistical Sciences, 16, 1311-1315. https://connectjournals.com/03899.2020.16.1311
26. Storozhyk, L., Humentyk, M., Sviridov, A., & Svyrydova, L. (2022). Optimal time of plant growth regulator application to Sorghum canopy according to BBCH and Kuperman crop growth scales. Plant and Soil Science, 13(4), 45. https://doi.org/10.31548/agr.13(4).2022.46-56
27. Studstill, S. P., Monfort, W. S., Tubbs, R. S., Jordan, D. L., Hare, A. T., Anco, D. J., Sarver, J. M., Ferguson, J. C., Faske, T. R., Creswell, B. L., & Tyson, W. G. (2020). Influence of prohexadione calcium rate on growth and yield of peanut (Arachis hypogaea). Peanut Science, 47(3), 163-172. https://doi.org/10.3146/PS20-11.1
28. Tavazoh, M., Habibi, D., Golzardi, F., Ilkaee, M. N., & Paknejad, F. (2024). Effect of drought stress on morpho-physiological characteristics, nutritive value, and water-use efficiency of sorghum [Sorghum bicolor (L.) Moench] varieties under various irrigation systems. Brazilian Journal of Biology, 84, e286121. https://doi.org/10.1590/1519-6984.286121