بررسی ضرایب همبستگی، تجزیه علیت صفات عملکرد دانه و برخی صفات فنولوژیک و مورفولوژیک توده‌های بومی شنبلیله (Trigonella foenum-graceum) در شرایط تنش خشکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 فردوسی مشهد

2 شاهد

چکیده

به‌منظور تعیین همبستگی میان برخی از صفات مورفولوژیک و اجزاء عملکرد در توده‌های بومی شنبلیله و روابط بین آن‌ها در شرایط تنش خشکی، آزمایشی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شاهد واقع در تهران در دو سال زراعی 1394 و 1396، به‌صورت اسپیلیت پلات در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد و 9 توده بومی شنبلیله (نیشابور، شیروان، مشهد، تبریز، رودسر، اصفهان، همدان، اردستان و شیراز) تحت تأثیر تیمار شاهد (80% FC)، خشکی ملایم (60% FC)، خشکی متوسط (40% FC) و تنش خشکی شدید (20% FC) ظرفیت زراعی خاک قرار گرفتند. نتایج تجزیه رگرسیون گام‌به‌گام نشان داد، صفات زیست‌توده، شاخص برداشت، طول شاخه جانبی و تعداد غلاف فرعی 96.7% تغییرات عملکرد دانه را توجیه می‌کنند. نتایج حاصل از تجزیه عامل‌ها بر روی خصوصیات مورفولوژیک، عملکرد و اجزای عملکرد نشان داد، سه عامل اصلی و مستقل 93.48% از تغییرات کل داده‌ها را توجیه نمودند. عامل روز تا رسیدگی 36.67% از واریانس کل را به خود اختصاص داد و به‌عنوان بالاترین پارامتر عامل اول معرفی شد. عامل‌های تعداد دانه در بوته و عملکرد دانه با دارا بودن 29.74% و 27.07% از واریانس کل به ترتیب در عوامل دوم و سوم بیشترین مقدار را داشتند. تجزیه خوشه‌ای به روش وارد نیز توده‌های بومی موردبررسی را در سه گروه متفاوت طبقه‌بندی نمود. در تیمار شاهد بیشترین ارتفاع بوته، تعداد غلاف، عملکرد و شاخص برداشت در توده بومی شیروان و بالاترین ارتفاع غلاف از سطح زمین در توده بومی نیشابور مشاهده شد. نتایج حاصل از این مطالعه می‌تواند برای انتخاب هدفمند والدین مناسب از گروه‌های مختلف برای تولید ارقام جدید در برنامه‌های اصلاحی شنبلیله مورداستفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


  1. 1-Acharya, S. N., Thomas J. E., and Basu, S. K. 2008. Fenugreek, an alternative crop for semiarid regions of North America. Crop Sience. 48:841-853.
    2-Acharya, S., Srichamroen, A, Basu, S, Ooraikul, B., and Basu T. 2006. Improvement in the nutraceutical properties of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L). Songk. Journal. Scince. Tech. 28 (1): 1-9.
    3-Aliabadi, F. H., Valadabadi SAR., Daneshian J., and Khalvati, MA. 2009. Evaluation changing of essential oil of balm (Melissa of ficinalis L.) under water deficit stress conditions. Journal Medcinal Plant Research. 3: 329–333.

    4-Alizadeh, A. 2006. Soil, Water, Plant Relationships. Imam Reza University Press, Mashhah, Iran. (In Persian).
    5-Alavi samani, S.M., Pirbalouti, A.G., Kachouei M.A., and Hamedi, B. 2013. The influence of reduced irrigation on herbage, essential oil yield ad quality of Thymus vulgaris and Thymus daenensis. Journal of Herbal Drugs. 4: 109–113.
    6-Aryafar, S., Sirousmehr A. R., and Najafi, S. 2013. Effects of municipal compost on yield and some quantitative and qualitative characteristics of Nigella sativa under drought stress. Science and Engineering Investigations. 23: 76-84.
    7-Ashkani, J., Pakniyat H., Emam Y., Asad M.T., and Bahrani, M.J. 2007. The evaluation and relationships of some physiological traits in spring safflower (Carthamus tinctorius L.) under stress and non-stress water regimes. Journal of Agricultural Science andTechnolgy. 9: 15-30.
    8-Baghalian, K., Abdoshah S., Khalighi-Sigaroodi F., and Paknejad, F. 2011. Physiological and phytochemical response to drought stress of German chamomile (Matricaria recutita L). Plant Physiolical Biochemistry. 49: 201-207.
    9-Bahreininejad, B., Razmjoo J., and Mirza, M. 2013. Influence of water stress on morpho-physiological flowering and some yield traits of coriander and phytochemical traits in Thymus daenensis. International Journal of Plant Production. 7:151-165.
    10-Barnabas, B., Jager K., and Feher, A. 2007. The effect of drought and heat stress on reproductive processes in cereals. Plant Cell Environment. 31: 11-38.
    11-Basafa, M., and Taherian, M. 2009. A study of agronomic and morphological variations in certain alfalfa (Medicago sativa L.) ecotypes of the cold region of Iran. Asian Journal Plant Science. 8: 293–300.
    12-Bazzazi N, Khodambashi M., and Mohammadi, S. 2013. The Effect of drought stress on morphological characteristics and yield components of medicinal plant Fenugreek. Journal of Crop Production and Processing. 3 (8):11-23.
    13-Chandra, K., Sastry E. V. D., and Singh, D. 2000. Genetic variation and character association of seed yield and its component in fenugreek. Agricultural Science Digest. 20:93-95.
    14-Ennajeh, M., Vadel AM., Cochard H., and Khemira, H. 2010. Comparative impacts of water stress on the leaf anatomy of a drought resistant and a drought-sensitive Olive cultivar. Journal of Horticultural Science and Biotechnology. 85:289-294.
    15-Faraji, A. 2014. Evaluation the response of soybean (Glycin Max L.) genotypes to drought stress. Journal of Plant Breeding. 24 (14): 40-27. (in Persian with English abstract).
    16-Farokhinia, M., Roshdi, M., Pasban Eslam, B., and Sasandoost, R. 2011. Study of some physiological traits and yield in spring safflower under water deficit stress, Iranian Journal of Field Crop Science. 42(3): 545-553. (In Persian).
    17-Fikreselassie, M., Zeleke H., and Alemayehu, N. 2012. Correlation and path analysis in Ethiopian Fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) landraces. Crown Research in Education. 3:132 - 42.
    18-Gorgini Shabankareh, H., Fakheri, B., and Mohammadpuor Vashvaii, R. 2015. Effects of different levels of salinity and drought stress on growth parameters and essential oil of lemon balm (Melissa officinalis L). Iranian Journal of Field Crop Science. 46(4): 673-686. (In Persian).
    19-Gurjar, M.; Naruka, I.S. and Shaktawat, R.P.S. 2016. Variability and correlation analysis in fenugreek (Trigonella foenum-graecum L). Legume Research. 39(3): 459-465.
    20- Houshmand, S., Abasalipour H., Tadayyona A., and Zinali, H. 2012. Evaluation of four chamomile species under late season drought stress. International Journal of Plant Production. 5 (1), 1735-8043.
    21-Mafakheri, A., Siosemardeh A., Bahramnejad B., Struik P.C., and Sohrabi, E. 2010. Effect of drought stress on yield, proline and chlorophyll contents in three chickpea cultivars. Australian Joutrnal of Crop Sciences. 4:580-585.
    22-Mehrafarin, A., Qaderi A., Rezazadeh Sh., Naghdi Badi H., Noormohammadi Gh., and Zand, E. 2010. Bioengineering of important secondary metabolites and metabolic pathways in Fenugreek (Trigonella foenumgraecum L). Journal of Medicinal Plants. 35:1–18.
    23-Mohammadi, S.A., and B.M. Prasanna. 2003. Analysis of genetic diversity in crop plants- Salient statistical tools and considerations. Crop Science. 43: 1235-1248.
    24-Naseh Ghafoori, A., Unparalleled M., Zali A., Afzali Mohammad Abadi M. and Dari, H. 2012. Effect of drought stress on yield and yield components and determination of the best drought stress index in common bean (Phaseolus vulgaris L.), Journal of Plant Production Research. 17(4):71-89. (In Persian).
    25-Rahmani, N., Aliabadi Farahani H., and Valadabadi, SAR. 2008. Effects of nitrogen on oil yield and its component of Calendula (Calendula officinalis L.) in drought stress conditions. Abstracts Book of the world congress on medicinal and aromatic plants, South Africa 364.
    26-Raychaudhuri, S., Stuart, J. M., and Altman, R. B. 2000. Principal components analysis to summarize microarray experiments: Application to sporulation time series. Proceeding of Pacific Symposium on Biocomputing 455-466, January 4-9, Hawaii, USA.
    27-Razmjoo, K., Heydarizadeh P., and Sabzalian, M.R. 2008. Effect of salinity and drought stresses on growth parameters and essential oil content of Matricaria chamomile. International Journal of Agriculture and Biology. 10 (4):451-454.
    28-Rezvani, M.P., and Sadeghi, S.R. 2007. Effect of sowing dates and different irrigation regimes on morphological characteristics and grain yield of chickpea (Cicer arietinum L.) (Cultivar ILC3279). Journal of Agricultural Research of Iran 6: 314-325. (In Persian).
    29- Rohbakhsh, H. 2013. Alleviating adverse effects of water stress on growth and yield of forage sorghum by potassium application. Advances in Environmental Biology. 7:40-46
    30-Sadeghzadeh Ahari, Hassandokht, D, M. R., Kashi, A. K., and Amri, A. 2016. Effect of drought stress on some agronomical and physiological traits of Iranian fenugreek landraces. Arid Biome Scientific and Research Journal. 6 (1): 84-67. (In Persian).
    31-Sadeghzadeh Ahari, D., Hassandokht, D, M. R., Kashi, A. K., and Amri, A. 2014. Genetic diversity and broad-sense heritability of some morphological characteristics of fenugreek under limited irrigation, Seed and Plant Improvment Journal. 30(2): 383-397. (In Persian).
    32-Sadeghzadeh Ahari, D., Kashi A. K., Hassandokht MR., Amri A., and Alizadeh, Kh. 2009. Assessment of drought tolerance in Iranian fenugreek landraces. Journal of Food, Agriculture and Environment. 7:414-419.
    33-Shaban, M., Mansourifar S., Ghobadi M., and Sabaghpour, H. 2013. Investigation of phenological and morphological characteristics and correlation them with yield in chickpea (Cicer arietinum L.) cultivars under drought stress and N fertilizer in Kermanshah province. Iranian Journal of Pulses Research. 1 (1): 68-59. (in Persian with English abstract).
    34-Sharma, K. C., and Sastry, E.V.D. 2008. Path analysis for seed yield and its component characters in Fenugreek (Trigonella foenum-graecum L). Journal of Spices and Aromatic Crops. 17:69 -74.
    35-Siddiqui, MH., AlKhaishany, MY., AlQutami, MA., AlWhaibi, MH., Grover A., Ali HM.,Al-Wahibi, MS., and Bukhari, NA. 2015. Response of different genotypes of faba bean plant to drought stress. International Journal of Molecular Sciences. 16:10214-10227.
    36-Smith, J. S. C., and Smith, O. S. 1992. Fingerprinting crop varieties. Advances in Agronomy 47: 85-140.
    37-Srinivasan, K. 2006. Fenugreek (Trigonella foenum-graecum): a review of health beneficial physiological effects. Food Reviews International. 22:203–224.
    38-Sreevalli, Y., Baskaran, K., Chandrashekara, R., and kuikkarni, R. 2001. Preliminary observations on the effect of irrigation frequency and genotypes on yield and alkaloid concentration in petriwinkle. Journal of Medicinal and Aromatic Plant Sciene. 22: 356-358.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 آذر 1399
  • تاریخ دریافت: 26 آذر 1397
  • تاریخ بازنگری: 15 دی 1397
  • تاریخ پذیرش: 19 دی 1397