اثر اندازه ریزغده و کود زیستی فسفاته بر رشد و عملکرد بذری سیب‌زمینی (Solanum tuberosum L.) رقم سانته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نساء قره باغلی ¹

علی سپهری ²

¹ بخش تحقیقات علوم زراعی-باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران

² گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

10.22067/jcesc.2025.93219.1390

چکیده

به‌منظور بررسی اثر اندازه غده و کود زیستی فسفاته بر رشد و عملکرد سیب‌زمینی (Solanum tuberosum L.) رقم سانته، آزمایشی در سال 1401 به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در شهرستان همدان انجام گرفت. عوامل مورد بررسی شامل اندازه غده در سه سطح 15 تا 20، 20 تا 25 و 25 تا 30 میلی‌متر و مصرف کود زیستی فسفاته در سه سطح بدون مصرف کود (شاهد)، مصرف یک بار کودزیستی فسفاته (در زمان کاشت)، مصرف دو بار کود زیستی فسفاته (در زمان کاشت و چهار تا شش برگی) بود. نتایج نشان داد که ریزغده‌های بزرگ‌تر (25-30 میلی‌متر) به‌طور معنی‌داری (p<0.01) عملکرد غده را بهبود بخشیدند، به‌طوری‌که عملکرد غده (28337 کیلوگرم در هکتار) نسبت به ریزغده‌های کوچک‌تر (15-20 میلی‌متر) 63 درصد افزایش یافت. مصرف دو بار کود زیستی فسفاته نیز موجب افزایش شاخص سطح برگ (58/27 درصد)، ماده خشک غده (33.19 درصد) و شاخص برداشت (5.69 درصد) نسبت به شاهد شد. برهم‌کنش این دو عامل نشان داد که ترکیب ریزغده‌های 25-30 میلی‌متر با مصرف دو بار کود زیستی، بالاترین عملکرد غده (31524 کیلوگرم در هکتار) و شاخص برداشت غده (89.03 درصد) را ایجاد کرد. به نظر می‌رسد که این بهبود به‌دلیل افزایش جذب فسفر، توسعه سریع‌تر تاج‌پوشش و انتقال مواد فتوسنتزی به غده‌ها بوده است. یافته‌ها تأکید می‌کنند که استفاده از ریزغده‌های با اندازه مناسب همراه با کود زیستی فسفاته می‌تواند راهکاری مؤثر برای بهبود عملکرد و کاهش مصرف کودهای شیمیایی در کشت سیب‌زمینی باشد.

کلیدواژه‌ها

سطح برگ

شاخص برداشت

عملکرد بیولوژیک

عملکرد غده

غده بذری

موضوعات

• عملکرد گیاهان زراعی

---

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0)

مراجع

1. Aarakit, Josephine, P. O., & Joyce, J. L. (2021). Growth, yield and phosphorus use efficiency of potato varieties propagated from apical rooted cuttings under variable phosphorus rates. African Journal of Plant Science, 15(7), 173-184.
2. Ahmed, I., Biswas, J. C., Jahan, M. A. H. S, Ishtiaque, S., Zahan, T., Islam, M. A., Al-Shuraym, L. A., Sayed, S., Gaber, A., & Hossain, A. (2024). Yield stability among potato varieties suitable for different agroecological regions of Bangladesh, Heliyon, 10(11), e31633. https://doi.org/1016/j.heliyon.2024.e31633
3. Aksenova, N., Konstantinova, T., Golyanovskaya, S., Sergeeva, L., & Romanov, G. (2012). Hormonal regulation of tuber formation in potato plants. Russian Journal of Plant Physiology, 59, 451-466. https://doi.org/10.1134/S1021443712040024
4. Araújo, F., Santos, M., Oliveira de Araújo, N., Silva, T., Cavalcante, L. & Finger, F. (2020). Growth and dry matter partitioning of potato influenced by paclobutrazol applied to seed tuber. Revista Colombiana de Ciencias Hortícolas, 14. https://doi.org/10.17584/rcch.2020v14i1.10357
5. Asnake, , Alemayehu, M., & Asredie, S. (2023). Growth and tuber yield responses of potato (Solanum tuberosum L.) varieties to seed tuber size in northwest highlands of Ethiopia, Heliyon, 9)3(, e14586. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e14586
6. Atieno, M., Herrmann, L., Nguyen, H. T., Phan, H. T., Nguyen, N. K., Srean, P., Than, M. M., Zhiyong, R., Tittabutr, P., Shutsrirung, A., Bräu, L., & Lesueur, D. (2020). Assessment of biofertilizer use for sustainable agriculture in the Great Mekong region, Journal of Environmental Management, 275, 111300. https://doi.org/1016/j.jenvman.2020.111300
7. Bist, L., Sharma, R., & Thakurathi, B. (2023). Effect of seed tuber size on growth and yield of potato (Solanum Tuberosum) variety Desiree in Dadeldhura. Contemporary Research: An Interdisciplinary Academic Journal, 6, 110-123. https://doi.org/10.3126/craiaj.v6i2.60251
8. Biswas, S., & Dutta, D. (2020). Effect of integrated nutrient management (INM) on nutrient uptake, yield and quality of potato (Solanum tuberosum ). International Journal of Chemical Studies, 8(1), 436-442, https://doi.org/10.22271/chemi.2020.v8.i1f.8292
9. Catuna Petrar, T. M., Brașovean, I., Racz, C. P., Mîrza, C. M., Burduhos, P. D., Mălinaș, C., Moldovan, B. M., & Odagiu, A. C. M. (2024). The impact of agricultural inputs and environmental factors on potato yields and traits. Sustainability, 16(20), 8759. https://doi.org/10.3390/su16208759
10. Cassio, A., Cavalcante, A. C. P., Soares, M. E. P., Andrade, G. A. V., Silva, C. D., Santos, C. E. M., & Aquino, L. A. (2019). Influence of seed tuber size and sprouting stage on the phytotechnical characteristics of the potato var Agata. Australian Journal of Crop Science, 13(2), 282-286. https://doi.org/10.21475/ajcs.19.13.02.p1416
11. Ebrahim, S., Mohammed, H., & Ayalew, T. (2018). Effects of seed tuber size on growth and yield performance of potato (Solanum tuberosum) varieties under field conditions. African Journal of Agricultural Research, 13(39), 2077-2086. https://doi.org/10.5897/AJAR2018.13405
12. Getahun, B. B., Tiruneh, M. A., Aliche, E., Malossetti, M., Visser, R. G. F., & van der Linden, C. G. (2022). Genotype-by-environment interaction for quantitative trait loci affecting nitrogen use efficiency and associated traits in potato. Potato Research, 65(4), 777-807. https://doi.org/1007/s11540-022-09548-x
13. Ghobady, M., Jahanbin, S., Motalebifard, R., & Parvizi, K. (2011). Effect of phosphorus bio‌‌fertilizers on yield and yield components of potato. Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, 21(2), 117-130. (in Persian with English abstract)
14. Hemayati, S., Taleghani, F., Saednia, D., & Dehghanshear, M. (2007). The effects of nitrogen and phosphorus application on physiological parameters of sugar beet seed bearing plants in Ardabil. Sugar Beet, 22(1), 75-90. (in Persian with English abstract). https://doi.org/22092/jsb.2006.1666
15. Iftikhar, A., Aijaz, N., Farooq, R., Aslam, S., Zeeshan, A., Munir, M., Irfan, M., Mehmood, T., Atif, M., Ali, M., & Shiraz, A. (2023). Beneficial role of Phosphate Solubilizing Bacteria (PSB) in enhancing soil fertility through a variety of actions on plant growth and ecological perspective: An updated review. Xi'an Shiyou Xueyuan Xuebao/Journal of Xi'an Petroleum Institute (Natural Science Edition), 19, 520-547.
16. Igiehon, B. C., Babalola, O. O., & Hassen, H. I. (2024). Rhizosphere competence and applications of plant growth-promoting rhizobacteria in food production – A review. Scientific African, 23, e02081. https://doi.org/10.1016/j.sciaf.2024.e02081
17. Jam, E., Ebadi, A., Amini, E., & Dehdar, B. (2009). Effect of planting density and seed-minituber size on some quantitative and qualitative traits of potato. Pajouhesh & Sazandegi, 81, 20-29. (in Persian with English abstract).
18. Jenkins, P., & Ali, H. (2005). Phosphate supply and progeny tuber numbers in potato crops. Annals of Applied Biology, 136, 41-46. https://doi.org/10.1111/j.1744-7348.2000.tb00007.x
19. Kacheyo, O. C., van Dijk, L. C. M., de Vries, M. E., & Struik, P. C. (2021). Augmented descriptions of growth and development stages of potato (Solanum tuberosum) grown from different types of planting material. Annals of Applied Biology, 178(3), 549-566. https://doi.org/10.1111/aab.12661
20. Kafi, M., Nabati, J., Oskoueian, A., Oskoueian, E., & Shabahang, J. (2019). Evaluation of biofertilizers on quality, yield and yield components of two potatoes (Solanum tuberosum) Journal of Soil Management and Sustainable Production, 9(2), 65-84. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.22069/ejsms.2019.15359.1827
21. Kilonzi, J. M., Githui, D., Pwaipwai, P. Kawira, C., oTieno, S., Kelele, J., Nganga, N., Nyongesa, M., Mafurah, J., & Kibe, A. (2024). Effects of seed tuber size of potato varieties on fungicide spray regime, weed infestation and net farm income in potato production. Potato Research, 68, 23–47. https://doi.org/10.1007/s11540-024-09708-1
22. Martins, J. D. L., Soratto, R. P., Fernandes, A. M., & Dias, P. H. M. (2018). Phosphorus fertilization and soil texture affect potato yield. Revista Caatinga, 31(3), 541-550. https://doi.org/1590/1983-21252018v31n302rc
23. Muthoni, J., & Shimelis, H. (2020). Heat and drought stress and their implications on potato production under dry African tropics. Australian Journal of Crop Science, 14(9), 1405-1414. https://doi.org/10.21475/ajcs.20.14.09.p2402
24. Otazu, V., & Borus, D. (2023). Protocols for management of aeroponics greenhouse used for seed potato production in Rwanda. International Potato Center 2023. https://doi.org/10.4160/cip.2023.09.001
25. Pantigoso, H., He, Y., Manter, D., Fonte, S., & Vivanco, J. (2022). Phosphorus-solubilizing bacteria isolated from the rhizosphere of wild potato Solanum bulbocastanum enhance growth of modern potato varieties. Bulletin of the National Research Centre, 46, 224. https://doi.org/10.1186/s42269-022-00913-x
26. Pandit, A., Dwivedi, D. K., Choubey, A. K., Bhargaw, P. K., & Raj, R. K. (2018). Effect of integrated nutrient management on yield of potato (Solanum tuberosum). Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, 7(6), 797-800.
27. Rosen, C., & Bierman, P. (2008). Potato yield and tuber set as affected by phosphorus fertilization. American Journal of Potato Research, 85, 110-120. https://doi.org/10.1007/s12230-008-9001-y
28. Sonawane, P. D., & Dhoble, M. V. (2004). Effect of spacing and seedling tuber size on potato (Solanum tuberosum) grown through true potato seed. Indian Journal of Agronomy, 49, 194-197. https://doi.org/59797/ija.v49i3.5195
29. Sharma, A. K. (2002). Biofertilizers for Sustainable Agriculture. 1nd edition. Jodhpur: Agrobios, India. pp. 456.
30. Sundara, B., Natarajan, V., & Hari, K. (2002). Influence of phosphorus solubilizing bacteria on the changes in soil available phosphorus and sugar cane and sugar yields. Field Crop Research, 77, 43-49. https://doi.org/10.1016/S0378-4290(02)00048-5
31. Valadabadi, S. R., Lebaschi, M. H., & Aliabadi Farahani, H. (2010). The effects of arbuscular mycorrhizal fungi (AMF), P₂O5 fertilizer and irrigation according to physiological growth indices of coriander (Coriandrum sativum L.). Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 414-428. (in Persian with English abstract)
32. Westermann, D. T. (2005). Nutritional requirements of potatoes. American Journal of Potato Research, 82(4), 301-307. https://doi.org/1007/BF02871960
33. Zambrano-Mendoza, J., A. Sangoquiza-Caiza, C., F. Campaña-Cruz, D., & F. Yánez-Guzmán, C. (2021). Use of Biofertilizers in Agricultural Production. IntechOpen. pp: 536. https://doi.org/10.5772/intechopen.98264