اثرات رژیم‌های آبیاری و آرایش کاشت بر پویایی رشد، عملکرد و کارایی مصرف آب ذرت (Zea mays L.) تحت شرایط نیمه‌خشک

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

میلاد محمد دوست

جعفر نباتی

احمد نظامی

گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

10.22067/jcesc.2026.97772.1443

چکیده

باتوجه به کمبود منابع‌آب شرایط نیمه‌خشک و نیاز به افزایش بهره‌وری‌آب در کشاورزی، مطالعه عوامل موثر بر بهبود عملکرد و کارایی آب‌اهمیت زیادی دارد. به‌همین منظور پژوهشی روی ذرت رقم هیدو به‌صورت کرت‌های خردشده در قالب طرح‌بلوک کامل تصادفی با سه سطح‌آرایش کاشت (11×75، 15×55 و 18×45 سانتی‌متر) با تراکم ثابت 11 بوته در مترمربع و سه سطح آبیاری (100، 85 و 70 درصد نیازآبی) به‌ترتیب به‌عنوان عامل فرعی و اصلی در سه‌تکرار در سال 1401 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه فردوسی مشهد انجام شد. نتایج نشان دادکه آبیاری کامل در آرایش‌های کاشت ۱۱×۷۵ و 15×55 بیشترین سرعت‌رشد محصول، سرعت‌رشد نسبی و سرعت‌جذب خالص دارا بودند. با کاهش آبیاری از 100 درصد نیازآبی به 85 و 70 درصد به‌ترتیب شاخص سطح‌برگ 11 و 27 درصدکاهش یافت. بیشترین ارتفاع بوته، وزن بلال و عملکرد دانه مربوط به آبیاری کامل و آرایش کاشت 15×55 بود. تیمار آبیاری کامل و آرایش کاشت 11×75 دارای بیشترین مقدار ماده خشک بود. تیمارهای آبیاری کامل و آرایش کاشت 11×75 و 70 درصد نیازآبی و آرایش کاشت 18×45 به‌ترتیب بیشترین کمترین کارایی مصرف آب را دارا بودند. به‌طور‌کلی روند تغییرات شاخص‌های برداشت نشان دادکه تا حدود 60 روز پس از سبز شدن تیمار آبیاری ۸۵ درصد نیازآبی دارای برتری نسبی بود و پس ازآن تیمار آبیاری کامل بیشترین تولید را نشان‌داد. به‌نظر می‌رسد با کاهش مصرف در ابتدای رشد می‌توان مدیریت بهتری در میزان آب مصرفی داشت. درمیان آرایش‌های کاشت، آرایش کاشت 15×55 به‌دلیل توزیع متعادل‌تر گیاهان و بهینه‌سازی دریافت نور در اغلب صفات‌موثر بر عملکرد برتر بود.

کلیدواژه‌ها

زیست‌توده

سرعت رشد محصول

شاخص سطح برگ

کارایی مصرف آب

موضوعات

• تنش های محیطی

---