ارزیابی پویایی منبع-مخزن و عملکرد دانه گندم در نظام کشت متوالی تابستانه-زمستانه در منطقه گرم و خشک شاوور - خوزستان

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد علی مولایی ¹

سید کیوان مرعشی ¹

عبدالعلی گیلانی ²

شهرام لک ¹

مجتبی علوی فاضل ¹

¹ گروه زراعت، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

² بخش علوم زراعی و باغی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران

10.22067/jcesc.2026.98388.1454

چکیده

این پژوهش به منظور ارزیابی پویایی منبع- مخزن و عملکرد دانه گندم در سیستم کشت متوالی تابستانه-زمستانه، آزمایش به صورت اسپلیت پلات (کرت‌های خرد شده) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار طی دو سال زراعی 03-1401 در منطقه شاوور- خوزستان اجرا شد. تیمارها شامل چهار تاریخ کاشت برای کشت اول(تابستانه) (۲۰ شهریور، ۳۰ شهریور، ۹ مهر و ۱۹ مهر) و چهار رقم گندم نان ( مهرگان، چمران‌۲، آینه و سارنگ) بودند. تاریخ کاشت کشت دوم (زمستانه) با توالی منطبق بر کشت اول در ۲5 دی، ۳۰ دی، 10 بهمن و 15 بهمن انجام شد. نتایج نشان داد که تاریخ کاشت، رقم و اثر متقابل تاریخ کاشت و رقم اثر معنی‌داری بر اکثر صفات داشتند. تاریخ‌های کاشت دیرتر (9 مهر/10 بهمن و 19 مهر/15 بهمن) که از اوج تنش‌های دمایی اجتناب کردند، شرایط فیزیولوژیک بهتری ایجاد نمودند. رقم مهرگان در تاریخ کاشت ۱۹ مهر/۱۵ بهمن با میانگین عملکرد سالانه (تابستانه-زمستانه) ۱۴۰۸ کیلوگرم در هکتار، بیشترین محتوای کلروفیل و بالاترین فتوسنتز جاری را نشان داد. در مقابل، رقم چمران‌۲ با دوره رشد حدود ۱۰ روز طولانی‌تر (۱۳۵ روز در مقایسه با ۱۲۵ روز) در همین تاریخ، کمترین عملکرد را با 1203 کیلوگرم در هکتار داشت. به‌طور کلی نتایج نشان داد که موفقیت این سیستم در گرو انتخاب هماهنگ ارقام زودرس و متحمل به تنش (مانند مهرگان) با تاریخ کاشت دیر (۱۹ مهر/۱۵ بهمن) برای فرار از دوره‌های بحرانی تنش دمایی (گرمای ابتدای کشت اول و گرمای انتهای کشت دوم) است.

کلیدواژه‌ها

تاریخ کاشت

تنش گرمایی

فتوسنتز

انتقال مجدد

موضوعات

• تنش های محیطی

---