پیش‌بینی شاخص‌های اقلیمی–کشاورزی در کشور عراق تحت سناریوهای CMIP6

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فاطمه سالم جاسم الساعدی

سرور خرم دل

پرویز رضوانی مقدم

فاطمه یعقوبی

گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

10.22067/jcesc.2026.97164.1439

چکیده

هدف این مطالعه ارزیابی و پیش‌بینی شاخص‌های اقلیمی-کشاورزی تحت شرایط اقلیمی آینده برای پنج ایستگاه سینوپتیک شامل شهرهای کربلا، بصره، بغداد، رمادی و موصل در کشور عراق بود. بدین منظور، داده‌های دما و بارش با استفاده از دو مدل CMIP6 (ACCESS-CM2 و MRI-ESM2-O) تحت دو سناریوی SSP2-4.5 و SSP5-8.5 برای دوره پایه (طی سال‌های 2014-1990) و سه دوره زمانی آینده (شامل نزدیک، متوسط و دور به ترتیب طی سال‌های 2050-2026، 2075-2051 و 2100-2076) استفاده شد. جهت تصحیح اریبی داده‌های اقلیمی از نرم‌افزار CMhyd استفاده شد. شاخص‌های اقلیمی-کشاورزی مورد بررسی شامل درجه‌-روز رشد، تبخیر و تعرق مرجع (ETO) و شاخص خشکی بودند. نتایج نشان داد که در دوره پایه بیشترین درجه‌-روز رشد (4484 درجه روز) و تبخیر و تعرق روزانه (23/5 میلی‌متر) برای ایستگاه بصره ثبت شد، در حالی‌که کمترین مقادیر (به‌ترتیب با 3423 درجه‌سانتی-گراد روز و 4/4 میلی‌متر) مربوط به ایستگاه موصل بود. دامنه شاخص خشکی سالانه از 06/0 در بصره تا 20/0 در موصل متغیر بود. افزایش دما موجب افزایش تجمع حرارتی و تبخیر و تعرق مرجع در ایستگاه‌های سینوپتیک مختلف شد که کوتاه‌تر شدن طول دوره رشد و وقوع تنش‌های دمایی را به دنبال داشت. افزایش ETo به همراه کاهش نسبی رطوبت و تشدید تغییرات بارش، موجب افت شاخص خشکی و تغییر شرایط اقلیمی در کشور عراق به سمت الگوهای خشک‌تر می‌شود. بیشترین تغییرات برای سناریوی SSP5-8.5 مشاهده شد، در حالی‌که SSP2-4.5 روند ملایم‌تری داشت. همچنین اگرچه شدت تغییرات متفاوت بود، اما نتایج هر دو مدل مؤید افزایش دما، کاهش رطوبت و تشدید شرایط خشک بود؛

کلیدواژه‌ها

تبخیر و تعرق

درجه‌-روز رشد

شاخص‌ خشکی

مدل‌های اقلیمی

موضوعات

• مدل‌سازی گیاهی

---