پاسخ‌های زراعی متمایز توده‌های بومی گوار به تاریخ کاشت: راهبردی برای مدیریت تنش خشکی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سیدرضا امیری ده احمدی ¹

خالد سلیمی ²

نادر ذاکری ³

طیبه یوسفی ⁴

سلمان نظرزایی ⁵

¹ گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه سراوان، ایران

² گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه سراوان، ایران

³ گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

⁴ کارشناس امور پژوهشی، دانشگاه سراوان

⁵ دانشجوی رشته گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه سراوان

10.22067/jcesc.2026.97109.1438

چکیده

گوار (Cyamopsis tetragonoloba) گیاهی متحمل به خشکی و مناسب برای کشت در مناطق خشک مانند سیستان و بلوچستان است. با این حال، اطلاعات مدونی در خصوص مدیریت بهینه زراعی آن، به ویژه واکنش توده‌های بومی به تاریخ کاشت، وجود ندارد. این پژوهش با هدف تعیین مناسب‌ترین تاریخ کاشت و سازگارترین توده بومی گوار برای دستیابی به عملکرد پایدار در شرایط آب و هوایی سرباز انجام شد. این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ اجرا شد. فاکتورها شامل سه تاریخ کاشت (۱۵ اسفند، ۱۵ فروردین و ۱۵ اردیبهشت) و سه توده بومی گوار (گرمبیت، سراوان و سرباز) بودند. صفات فنولوژیک، اجزای عملکرد و عملکرد نهایی دانه مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که اثر متقابل تاریخ کاشت و توده بر صفات مورد بررسی، از جمله عملکرد دانه، معنی‌دار بود. توده سرباز در تاریخ کاشت اول (۱۵ اسفند) با تولید ۲۶۸۹ کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه را داشت، اما در تاریخ کاشت 15 اردیبهشت دچار افت شدید ۶۲ درصدی شد و عملکرد آن به ۱۰۳۳ کیلوگرم در هکتار رسید. در مقابل، توده گرمبیت پایداری عملکرد قابل توجهی نشان داد؛ به طوری که افت عملکرد آن (۳۶٪) تقریباً نصف کاهش شدید ۶۲ درصدی مشاهده شده در توده سرباز بود (کاهش از ۲۳۹۳ به ۱۵۳۵ کیلوگرم در هکتار). این پایداری به استراتژی فرار از تنش (زودرسی با ۸۴ تا ۹۴ روز) و توانایی حفظ اجزای کلیدی عملکرد مانند تعداد غلاف و دانه در بوته تحت تنش نسبت داده شد.

کلیدواژه‌ها

پایداری عملکرد

اجزای عملکرد

فرار از تنش

مدیریت تنش

اثر متقابل ژنوتیپ در محیط

موضوعات

• تنش های محیطی

---